Digitale leermiddelen voor het VO? Die zijn er toch al!
03-11-2008
De roep om digitale leermiddelen in het voortgezet onderwijs wordt steeds luider. De overheid benadrukt de noodzaak ervan, de Onderwijsraad levert een advies af waarin aan digitale leermiddelen een forse plek wordt gegeven, en de Tweede Kamer heeft brede ondersteuning gegeven aan een motie van de SP om te onderzoeken wat er aan digitale leermiddelen nu eigenlijk beschikbaar is. De educatieve uitgevers verenigd in de GEU ondersteunen deze acties. Sterker nog: ze zijn er al volop mee bezig.
Op 18 september werd het Innovatie Platform VO gelanceerd. De media besteedden er ruime aandacht aan. Staatssecretaris Van Bijsterveldt (OCW) zei bij die gelegenheid dat innovatie van het leermiddelenbeleid op scholen hard nodig is, onder meer om een oplossing te bieden voor het lerarentekort. Ook het bieden van maatwerk aan de leerling is een doelstelling van het Innovatie Platform VO, evenals het creëren van een nieuwe rol voor de professional: de docent als regisseur en arrangeur van leermiddelen. Het Platform wordt ondersteund door OCW, maar tevens door grote ICT-bedrijven als IBM en Cap Gemini, door Kennisnet en vanzelfsprekend ook door de GEU. Ook de Onderwijsraad, die op 3 september nog de Tweede Kamer adviseerde over de inzet van ICT in het onderwijs, ondersteunt het initiatief. In zijn advies bepleitte de raad de inzet van open leermiddelen in het onderwijs. Digitalisering van leermiddelen heeft een positieve uitwerking op de kwaliteit van het onderwijs, maar maakt ook het lerarenberoep aantrekkelijker, aldus de raad.
560.000 webpagina's
Dat digitaal lesmateriaal zowel de kwaliteit van het onderwijs als het beroep van leraar ten goede komt, weten educatieve uitgevers maar al te goed. In hun contacten met het onderwijsveld komt keer op keer aan de orde dat docenten behoefte hebben aan flexibiliteit en maatwerk, zaken die bij uitstek met digitale leermiddelen bereikt kunnen worden. Daarom hebben uitgevers de afgelopen jaren, in nauwe samenwerking met scholen en docenten, al heel veel tijd en energie gestoken in het ontwikkelen van digitaal lesmateriaal, zowel methodeongebonden als methodegebonden, voor tal van schoolvakken.
Dankzij periodieke interne metingen heeft de GEU vrij nauwkeurig inzicht in de hoeveelheid digitaal lesmateriaal die wordt aangeboden door alle educatieve uitgeverijen verenigd in de GEU. Op dit moment zijn dat zo'n 560.000 webpagina's met multimediaal materiaal. Een enrom reservoir aan video- en audiomateriaal, games, verwijzingen naar youtube filmpjes en pdf-files enzovoort. Maar ook digitaal toetsmateriaal en digitale docentenondersteuning in de vorm van handleidingen, lesplanningen en alternatieve leerroutes, leerlingvolgsystemen en dergelijke. Kortom, er is al heel veel beschikbaar. Uit de GEU-monitoring blijkt eveneens dat alle educatieve uitgevers hard bezig zijn om die content verder uit te breiden. Op korte termijn zal het aantal van één miljoen webpagina's bereikt zijn. De overheid heeft de ambitie om binnen vier jaar het complete curriculum voor alle schoolsoorten in het VO volledig digitaal beschikbaar te hebben. Als het aan de educatieve uitgevers ligt, gaat dat helemaal lukken, wellicht zelfs eerder.
Wat is nu overheidswijsheid?
Gezien de huidige en te verwachten beschikbaarheid van digitale leermiddelen, die in allerlei arrangementen met of zonder folio en/of docenten kunnen worden gehanteerd, is het goed om te bekijken hoe de beschikbaar komende overheidsgelden het beste kunnen worden ingezet. In dit verband lijkt het onlogisch dat het Rijk veel geld gaat investeren in de ontwikkeling van digitale leermiddelen die grotendeels al voorhanden zijn bij de educatieve uitgevers. Het lijkt de GEU een betere weg om overheidsgeld te investeren in het creëren van een algemeen bruikbare digitale infrastructuur in de scholen, en de docenten te informeren hoe ze digitale leermiddelen, al dan niet in combinatie met traditionele leermiddelen, kunnen inzetten in hun onderwijs. De uitgevers verenigd in de GEU zetten daartoe graag hun expertise in. Zij willen vanuit het Innovatie Platform VO samen optrekken met de scholen om de ambities van onze overheid te bereiken. Als de leermiddelen van de uitgevers worden gecombineerd met de eigen producten van de scholen en van andere toeleveranciers, levert dit passende leermiddelenarrangementen op voor elke school. Zo wordt ieders expertise gewaarborgd, en krijgt elke school de beschikking over wat daar passend is.
Maatwerkmogelijkheden
In het geval van digitaal lesmateriaal betekent dit, dat de educatieve uitgever niet alleen zorgdraagt voor een juiste, actuele, logisch geordende en eindtermendekkende leerstofinhoud, maar ook rekening houdt met de individuele wensen en behoeften van docenten en leerlingen. Een digitaal leermiddel moet bijvoorbeeld flexibel zijn: docenten willen zelf kunnen arrangeren, modules ordenen en leerroutes maken. Het moet ook gebruiksgemak bieden en tijd besparen: daarom krijgen docenten ondersteuning in de vorm van digitale docentenhandleidingen en werkwijzers, toetsen, leerlingvolgsystemen, uitwerkingen en dergelijke. Voor de leerling zijn er hulpmiddelen die het (zelfstandige) leerproces moeten vergemakkelijken, zoals studiewijzers, instructiefilmpjes, interactieve toetsen enzovoort. Door het op deze manier aanbieden van maatwerkmogelijkheden maakt de educatieve uitgever zowel het doceerproces van de docent als het leerproces van de leerling zo eenvoudig mogelijk.
Daarnaast kennen educatieve uitgevers het belang van doorlopende leerlijnen. Daarom participeren de GEU-uitgevers nadrukkelijk in de overheidsplannen over doorlopende leerlijnen rekenen en taal. Een lastig onderwerp, gezien de scheidslijnen tussen de verschillende schooltypen. Maar wel noodzakelijk voor het behoud van een kwalitatief hoogwaardig opgeleide Nederlandse bevolking. De uitgevers zorgen dan ook voor samenhang en continuïteit van leerinhouden, didactisch verantwoorde werkvormen en een leerstofniveau dat goed aansluit bij het ontwikkelingsniveau van de leerlingen.
Open standaarden en metadatering
Maar er zijn meer zaken waarmee educatieve uitgevers rekening houden bij het maken van digitaal lesmateriaal. Zo gebruiken ze zogeheten ‘open' standaarden: algemeen beschikbare specificaties met betrekking tot hard- en software. Doordat iedereen de standaard mag gebruiken, neemt de uitwisselbaarheid tussen de verschillende soorten hard- en softwareonderdelen toe. Anders gezegd: educatieve uitgevers zorgen ervoor dat hun leermiddelen geschikt zijn voor gebruik in alle bestaande elektronische leeromgevingen, digiborden en andere toepassingen.
Tot slot brengen educatieve uitgevers in leermiddelen ‘metadatering' aan, informatielabels die het de gebruiker mogelijk maken heel gericht naar bepaalde lesinhouden te zoeken. Dit maakt het heel gemakkelijk voor scholen om onderwijs op maat te geven, met materiaal dat qua inhoud, vorm en/of niveau zoveel mogelijk aansluit bij de behoefte van docent en/of leerlingen.
Leermiddelenontwikkeling: een vak apart
Kortom, het vervaardigen van verantwoorde (digitale) leermiddelen is een vak apart, een specialisme dat je er niet ‘zomaar even bij' doet. De GEU vertrouwt er dan ook op dat scholen in het voortgezet onderwijs zich realiseren dat samenwerking met de educatieve uitgeverijen, om gezamenlijk op zoek te gaan naar goede en snel te realiseren maatwerkoplossingen, in ieders belang is. Zo kunnen docenten blijven doen waar zíj goed in zijn: als professional de eigen onderwijstaak vormgeven. Zodat scholen samen met de educatieve uitgevers concreet invulling geven aan het nieuwe adagium van de overheid: de politiek gaat over het ‘wat' en het onderwijs over het ‘hoe'.
Wat is metadatering?
Metadatering is informatie over informatie, of anders gezegd: informatie die het leermateriaal zelf, de educatieve content, beschrijft. Metadatering maakt het mogelijk om gericht te zoeken naar informatie, door het opgeven van bepaalde kenmerken waaraan die informatie moet voldoen, zoals niveau, omvang of doelgroep. Een zoekvraag levert zo een verfijnd zoekresultaat: leermateriaal dat qua inhoud, vorm en/of niveau zoveel mogelijk aansluit bij de behoefte van docent en/of leerlingen. Door afspraken te maken over de metadata wordt de uitwisselbaarheid en vindbaarheid van content bevorderd. Het is herkenbaar en bruikbaar voor iedereen.
Voorbeelden van digitale leermiddelen vindt u in de rubriek Thema's.
