Zelfbewuste klant zoekt transparante uitgever
05-02-2008
Scholen krijgen in het schooljaar 2009/2010 een bedrag van rond de 308 euro per leerling voor het aanschaffen van schoolboeken. Het geld dat naar de scholen gaat is niet geoormerkt. De kwaliteit van het onderwijs kan daarmee in gevaar komen. Scholen blijven langer met dezelfde leermiddelen werken of gaan zelf leermiddelen ontwikkelen. Tijd om een expert aan het woord te laten. Vera Simon Thomas is projectleider bij Onderbouw Experimenten Leermiddelen, een onderdeel van Onderbouw-VO. Het project Experimenten Leermiddelen is een stimuleringsprogramma voor de ontwikkeling van flexibele leermiddelen, een leermiddelenbeleid en het arrangeren van leermateriaal.
Als projectleider experimentele leermiddelen heb jij ervaring met het ontwikkelen van alternatieve leermiddelen. Hoe sta jij er tegenover dat scholen zelf leermiddelen ontwikkelen?
‘Het zelf maken van opdrachten en variaties op het lesmateriaal, dat doet iedere docent. Het zelf ontwikkelen van materiaal voor een heel leerjaar, een vak of een leergebied is zeldzaam.
Er zijn over het algemeen drie motieven voor docenten om over te gaan tot het zelf ontwikkelen van leermiddelen. Het eerste is, dat zij niet het juiste materiaal kunnen vinden dat bij hun visie past. Dit komt bijvoorbeeld voor in het praktijkonderwijs, het talentonderwijs of het remediërende onderwijs. Dit zijn niches in de markt waarvoor maar weinig lesmateriaal voorhanden is. Het tweede motief is, dat het zelf ontwikkelen van lesmateriaal heel motiverend kan zijn voor docenten. Het materiaal wordt ook meer eigen en daardoor wordt het beter overgedragen. Daarnaast, en dat is de derde motivatie, denken schoolleiders dat het zelf ontwikkelen van leermiddelen soms efficiënter en goedkoper kan zijn.'
Wat spreekt er tegen het zelf ontwikkelen van leermiddelen?
‘Slechts één op de twintig docenten is echt in staat om dit op grote schaal te doen. Het ontwikkelen van leermiddelen die duurzaam en goed overdraagbaar zijn, is geen eenvoudige taak. Vaak bezit de docent te weinig expertise om aan die eisen te kunnen voldoen. Daarnaast betekent het een enorme investering voor de school. Die zal zijn organisatie erop moeten aanpassen en ziet zich geconfronteerd met allerlei extra (coördinatie)kosten.'
Waar hebben we het eigenlijk over, als we spreken van het zelf ontwikkelen van leermiddelen?
‘Het zelf ontwikkelen van leermiddelen kan heel ver gaan, maar in de praktijk gaat het in feite over het herordenen van bestaand materiaal vanuit verschillende bronnen. Dit arrangeren van materiaal is een goede ontwikkeling binnen het onderwijs. Probleem daarbij is echter, dat er geen heldere readerregeling is. Tegen een ‘billijke' vergoeding mogen scholen kopiëren uit verschillende leerboeken, dat is de regel. Maar wat zonder vergoeding mag worden overgenomen en wat een billijke vergoeding is, blijft onduidelijk. Ook is onduidelijk aan wie betaald moet worden. Waar we echt behoefte aan hebben, is een transparante regeling op dit gebied.'
Meer openheid?
‘Zeker. Zowel van de kant van de schoolleiders als van de kant van de uitgevers zou meer openheid gegeven moeten worden over alle aspecten van het vervaardigen van leermiddelen. Het zou mooi zijn als scholen scherper voor ogen hebben waar hun behoeften liggen, zodat ze duidelijker aan uitgevers kunnen aangeven wat ze willen afnemen. Uitgevers moeten daar meer voor openstaan. Kortom, beide partijen zullen zich meer in elkaar gaan verdiepen. Dan bereik je de situatie waarin de scholen als zelfbewuste klanten met transparante uitgevers aan tafel zitten. Dit proces komt langzaam op gang. Een belangrijke rol hierin is voor de GEU weggelegd.'
Wat is de toekomst? De uitgever die een database aanbiedt waaruit de school zelf kan kiezen?
‘We staan nu nog aan het begin van die ontwikkeling. Scholen zijn bezig de expertise te ontwikkelen of in huis te halen om zelf keuzes te kunnen maken wat betreft de benodigde leermiddelen. Dit brengt kosten met zich mee. Uitgevers moeten zich dat realiseren en bereid zijn een deel van die (keuze)kosten voor hun rekening te nemen. Eigenlijk draait het allemaal om het bewustwordingsproces van het zelf ontwikkelen van leermiddelen. Uitgevers kunnen scholen daarin bijstaan en hulp aanbieden.'
Een wezenlijke verandering in de relatie tussen scholen en uitgevers?
‘Ja, relatietherapie zou een goed idee zijn, om te komen tot een evenwichtiger relatie.'
En die 308 euro per leerling voor schoolboeken?
‘Daar wil ik eigenlijk niets over zeggen. Het gaat er gewoon om dat scholen lesgeven uit kwalitatief goed materiaal dat past bij de onderwijsvisie.'
Leermiddelenvo.nl
Via de website leermiddelenvo.nl wordt aan schoolleiders, docententeams, vaksecties, schoolbesturen en leermiddelontwikkelaars een bundeling van onafhankelijke informatie en praktische ervaringen gegeven rond het kiezen en de kwaliteit van leermiddelen in het voortgezet onderwijs.
Leermiddelenvo.nl is een initiatief van het project Experimenten Leermiddelen en wordt mogelijk gemaakt door het ministerie van OCW.
