Gratis schoolboeken
In het schooljaar 2009/2010 worden de gratis schoolboeken volledig ingevoerd. De belangrijkste doelstelling van deze maatregel is het verlagen van de kosten voor ouders en dus het verhogen van de koopkracht. Vanaf schooljaar 2009/2010 wordt 316 euro per leerling in de lumpsum gestort en zullen scholen het leveren van de leermiddelen Europees moeten aanbesteden. Ouders betalen vanaf dat moment niets meer voor de leermiddelen.
De regeling roept veel vragen op; nog lang niet alles is duidelijk. Op deze pagina vindt u de meest actuele informatie over deze kwestie.Stand van zaken
Het wetsvoorstel is in mei 2008 besproken in de Eerste Kamer. Die stemde met het voorstel in, op voorwaarde dat staatssecretaris Van Bijsterveldt een drietal toezeggingen deed. Zij moest beloven de extra kosten voor haar rekening te nemen als een school proceskosten moet maken na een aanbesteding waarvan de uitkomst wordt aangevochten, terwijl die school wel heeft gehandeld overeenkomstig de richtlijnen van de Taskforce van het ministerie van OCW. De tweede toezegging was dat de keuzevrijheid van docenten bij het bepalen van de schoolboeken voor de staatssecretaris ‘fundamenteel' is. Daarnaast zag de staatssecretaris zich gedwongen een toezegging te doen over ongerechtvaardigde verschillen tussen het voortgezet onderwijs en het mbo in de bijdrage aan schoolkosten. De Eerste Kamer wil dat het kabinet gaat onderzoeken of ouders met kinderen op het mbo voor de studiekosten wel evenveel gecompenseerd worden als ouders met kinderen in het voortgezet onderwijs. Als blijkt dat er ongerechtvaardigde verschillen zijn, moet het kabinet voorstellen doen om deze op te heffen.
Lees hier het gehele verslag van het debat over de gratis schoolboeken in de Eerste Kamer.
Om de schoolboeken gratis aan leerlingen ter beschikking te kunnen stellen, heeft het kabinet vastgesteld dat scholen een bedrag per leerling per jaar ontvangen. Het aanvankelijke bedrag, gebaseerd op het prijspeil van 2007, kwam uit op 308 euro. In de Voorjaarsnota 2008 heeft het kabinet dit bedrag geïndexeerd met ruim twee procent. Het bedrag per leerling per jaar komt daarmee op 316 euro.
De maatregel geldt alleen voor leerlingen die staan ingeschreven bij een school die door het ministerie van OCW wordt bekostigd. Het gratis lesmateriaal bestaat uit leerboeken, werkboeken, project- en tabellenboeken, examentrainingen en -bundels, eigen leermateriaal van de school, cd's, dvd's en de (toegangs)kosten van digitaal leermateriaal.
Het bedrag voor de schoolboeken komt uiteindelijk terecht in de lumpsum van de scholen.
Als tegemoetkoming in de kosten van lesmateriaal voor het schooljaar 2008/2009 hebben ouders in december 2008 een bedrag van 316 euro per leerling uitbetaald gekregen. De ouders bestellen hun boeken via de boekhandel, distributeur of het interne boekenfonds en krijgen daarvoor een rekening die ze zelf moeten betalen.
Europese aanbesteding
De Europese aanbesteding is een onbedoeld bijeffect van het ‘gratis' maken van de schoolboeken. Vanaf augustus 2009 kopen scholen de boeken zelf. Omdat het een overheidsopdracht betreft die de 206.000 euro te boven gaat, gelden de Brusselse concurrentieregels. In principe moeten alle Europese uitgevers of boekhandels op de opdrachten kunnen intekenen. De aanbestedingsprocedure is ingewikkeld en tijdrovend.
Volgens staatssecretaris Van Bijsterveldt hebben scholen twee mogelijkheden:
- De schoolboeken zelf worden aanbesteed: scholen schrijven een opdracht uit en uitgeverijen mogen een bod doen. De beste aanbieder krijgt de opdracht.
- De levering van de boeken wordt aanbesteed. In dat geval geven scholen een lijstje met gewenste boeken aan een boekhandel, die vervolgens de uitgeversmarkt afstruint naar geschikte koopjes.
Spelregels aanbesteding
Op 13 juni 2008 heeft staatssecretaris Van Bijsterveldt (OCW) per brief aan de scholen de gang van zaken en de voorwaarden rond de Europese aanbesteding van schoolboeken kenbaar gemaakt. Zij gaat in de brief onder meer in op de financiële, inhoudelijke en juridische ondersteuning die scholen kunnen verwachten van het ministerie en de Taskforce Gratis Schoolboeken.
Lees hier de brief van staatssecretaris Van Bijsterveldt aan de scholen (dd. 13 juni 2008)
Convenant gratis schoolboeken
Wat betreft de Europese aanbesteding geldt het schooljaar 2008/2009 als een overgangsjaar, waarin de betrokken partijen kunnen toegroeien naar de nieuwe situatie. Afspraken hierover zijn vastgelegd in het Convenant schoolboeken, dat staatssecretaris Van Bijsterveldt (OCW) op 3 december 2008 heeft gesloten met vertegenwoordigende organisaties van distributeurs (NBb-educatief) en schoolbesturen (VO-raad, VOS-ABB, Besturenraad, KBVO, VBS).
In het convenant is afgesproken dat wordt gestreefd naar deugdelijke aanbestedingsprocedures en minimale juridisering. Om dat te bereiken zeggen marktpartijen onder meer toe om niet naar de rechter te stappen als het een school vooralsnog niet lukt om voor het schooljaar 2009/2010 al een aanbestedingsprocedure te hebben afgerond. Besturenorganisaties zeggen toe alles te doen wat binnen hun mogelijkheden ligt om te zorgen dat voor de inkoop van schoolboeken met goede bestekken gewerkt wordt. OCW zegt toe het leerproces van scholen en hun inkoopadviseurs te blijven ondersteunen, onder meer door de helpdesk Gratis Schoolboeken.
Download de tekst van het Convenant schoolboeken (3 december 2008)
De GEU over gratis schoolboeken
De educatieve uitgevers staan ‘positief kritisch' ten aanzien van de beslissing om in het voortgezet onderwijs de aanschaf van leermiddelen uit de lumpsum te financieren. Cruciaal voor de kwaliteit van het onderwijs is wel dat het bedrag toereikend is voor de regelmatige vervanging en actualisatie van leermiddelen en dat tegelijkertijd onderwijsinnovatie mogelijk blijft. Als we kijken naar de manier waarop de regeling voor gratis schoolboeken momenteel wordt vormgegeven, moeten we concluderen dat dit niet het geval is.
Uit onderzoek is gebleken dat circa tweederde van de directieleden en docenten verwacht dat de school niet zal uitkomen met de 316 euro per leerling die het kabinet voorstelt. Het minder snel vervangen van de huidige leermiddelen wordt het vaakst genoemd als maatregel om toch met dit bedrag uit te komen.
Ook de GEU vindt dit bedrag onverantwoord laag. De GEU heeft becijferd dat er in 2009 een bedrag van 350 tot 400 miljoen euro beschikbaar moet zijn om de kwaliteit van de leermiddelen te garanderen. De VO-raad, de belangenorganisatie van de scholen in het voortgezet onderwijs, noemt hier een bedrag van 330 miljoen euro.
Met het huidige bedrag kunnen scholen niet voor alle vakken leermiddelen aanschaffen. Dat is een onwenselijke situatie. Scholen vragen om steeds meer maatwerk en steeds meer digitaal materiaal. Dit vraagt om additionele investeringen. Daarvoor moet een toereikend budget beschikbaar zijn.
Onderzoek heeft uitgewezen dat veel schoolleiders en docenten huiverig zijn voor de nieuwe regeling rondom de invoering van de ‘gratis' schoolboeken. Zo'n zestig procent van hen oordeelt ronduit negatief. Maar liefst driekwart betwijfelt of de wet zal leiden tot een verbetering van de onderwijskwaliteit en tot meer vrijheid bij het voeren van een eigen leermiddelenbeleid.
Van de schoolleiders vindt ruim tweederde de regelgeving duidelijk, maar bij de docenten is slechts 44 procent die mening toegedaan. De procedure rond de Europese aanbesteding wordt door beide groepen als het onduidelijkst ervaren. Driekwart van de schoolmanagers zegt dat de school Europees gaat aanbesteden of daarmee bezig is. Ruim twintig procent geeft aan dat de school niet Europees gaat aanbesteden; in de helft van de gevallen is dat vanwege een nog lopend contract met een boekendistributeur.
Docenten die de regeling zien als een bedreiging, geven daarvoor met name als argumenten dat door een ontoereikend budget de school wordt beperkt in het kiezen van een methode, dat de prijs van een methode belangrijker wordt dan de kwaliteit, en dat men langer met een methode zal moeten werken. Maar liefst tweederde van de docenten verwacht dat hun school langer met een methode gaat doen als gevolg van de regeling.
De GEU is van mening dat de docent voor het uitoefenen van zijn taak gebruik moet kunnen maken van leermiddelen die passen bij zijn manier van lesgeven. Leermiddelen vormen voor docenten onmisbaar gereedschap bij het uitvoeren van zijn lestaak; zij bieden houvast en structuur. De GEU zal zich dan ook blijven inzetten voor de keuzevrijheid van docenten en scholen bij het kiezen van de leermiddelen die het beste bij hen passen.
De GEU steekt veel energie in de discussie over goed onderwijs en goede leermiddelen. Zij zit aan tafel bij bewindsvoerders en andere organisaties om haar standpunt zo goed mogelijk over het voetlicht te brengen.
Goede leermiddelen
Binnen de lumpsumfinanciering van de scholen in het voortgezet onderwijs wordt straks zo'n vijf procent aan leermiddelen besteed. Goede leermiddelen zijn voor de meeste docenten van groot belang bij het uitvoeren van hun onderwijstaak. Het leermiddel biedt continuïteit en structuur.
Een goed leermiddel is gebaseerd op een onderwijskundig ontwerp. Het is geen losse verzameling content. In een onderwijskundig ontwerp wordt de content op een samenhangende en zinvolle manier aangeboden. Dit onderwijskundig ontwerp waarborgt een aantal aspecten die van belang zijn bij het geven van onderwijs:
- Er is voldoende didactische variëteit in de manier waarop de stof wordt aangeboden.
- Er zijn doorlopende leerlijnen over de jaren heen.
- Kennis- en vaardigheidsdoelen worden gedekt.
- Het materiaal bevat een ruim aanbod aan digitale componenten.
- Uitgeverijen bieden tal van ondersteunende services en diensten aan.
In een goed leermiddel zijn al deze aspecten gewaarborgd.
Daarnaast is het van belang dat lesstof op een flexibele manier wordt aangeboden. Educatieve uitgevers investeren hierin jaarlijks vele tientallen miljoenen euro's. Zij ontwikkelen materiaal dat flexibel inzetbaar is en dat kaders biedt waarin leerlingen zinvol en doelgericht zelfwerkzaam kunnen zijn.
Uitgeverijen zijn permanent in gesprek met scholen over de vraag hoe structuur te bieden aan nieuwe vormen van leren. Flexibel inzetbaar lesmateriaal, waaruit docenten kunnen selecteren, waarin ze kunnen arrangeren en waaraan ze zonodig hun eigen materiaal kunnen toevoegen, is cruciaal.
Goede en flexibele leermiddelen kunnen docenten helpen de regie over hun eigen onderwijs te voeren. Tegelijkertijd bieden ze docenten veel ondersteuning. Zo kunnen ze zich toeleggen op waar het allemaal om gaat: het beste halen uit hun leerlingen.
Meer informatie
Kijk voor meer informatie over ‘gratis schoolboeken' en ‘europees aanbesteden' in de rubriek Dossiers. Onder de FAQ vindt u antwoorden op specifieke vragen over ‘gratis schoolboeken' en andere onderwerpen.
Informatie over ‘gratis schoolboeken' en ‘europees aanbesteden' vindt u ook via onderstaande links:
Stappenplan leermateriaal (uitgeverijen)
http://www.onderbouw-vo.nl/ventura/onderbouwvo2/ftp/stappenplan/
Samen met Onderbouw VO heeft de GEU het Stappenplan Leermateriaal VO ontwikkeld. Dit stappenplan helpt schoolleiding, teamleiding en vaksecties om samen hun wensen ten aanzien van leermateriaal scherp te krijgen. Uiteindelijk leidt het plan tot een basisprogramma van eisen dat de school kan opnemen in het meerjarenbeleidsplan.
Alle methoden op een rijtje
Op het Leermiddelenplein van Het Nationaal informatiecentrum leermiddelen, een onderdeel van de SLO, kunt u gericht zoeken naar beschikbare lesmethoden, bijvoorbeeld voor één vakgebied, en deze met elkaar vergelijken. U vindt er methode- en softwarebeschrijvingen en prijsinformatie, en krijgt antwoord op veelgestelde vragen. Met de kostprijscalculator kunt u vrij eenvoudig een prijsvergelijking tussen verschillende methoden maken.
Workshop leermiddelenbeleid
http://www.onderbouwvo.nl/ventura/?694_689,algemeen.htm#parahead2
Via deze link vindt u informatie over de workshop Leermiddelenbeleid. Dit is een in-compagny workshop van twee dagdelen alle vragen die relevant zijn voor uw leermiddelenbeleid de revue passeren. De workshops zijn een onderdeel van het project Experimenten Leermiddelen en worden gegeven door senior medewerkers van de SLO. Aan de workshops zijn geen kosten verbonden. Het aantal deelnemers per workshop is maximaal 15.
ICT en leermiddelen
http://www.gratislesmateriaal.kennisnet.nl/
De Stichting Kennisnet ICT op school heeft veel kennis over ICT in het onderwijs. Scholen die hun leermiddelenbeleid hierop willen inrichten, kunnen op deze website van Kennisnet terecht voor ondersteuning over dit onderwerp. Verder vindt u hier de stand van zaken rond ‘gratis schoolboeken', ervaring van scholen met ‘prosumeren', een wisselwerking tussen produceren en consumeren van leermiddelen, en een interactief platform waar u het debat over gratis leermiddelen kunt aangaan.
http://www.ictopschool.net/Files/ICTOSFile.2007-05-11.3916
Kennisnet ICT op school houdt sinds 2005 het ‘Dossier Leermiddelen en ict' bij. In het dossier verschijnen artikelen over de veranderende wereld van de leermiddelen en de veranderende rol van uitgevers, scholen en ICT. In een serie interviews is het woord aan schoolmanagers en vertegenwoordigers van brancheorganisaties en onderwijsvakbonden.
Europees aanbesteden
Het CFI is het aanspreekpunt voor alle informatie op het gebied van wet- en regelgeving voor het onderwijs. Op deze website vindt u onder meer informatie over de Europese aanbesteding en de regels waaraan scholen bij het aanbesteden van de inkoop van leermiddelen moeten voldoen. Ook vindt u hier, verdeeld in verschillende rubrieken, de antwoorden op veelgestelde vragen die bij het Informatiecentrum Onderwijs binnenkomen.
PIANOo staat voor Professioneel en Innovatief Aanbesteden, Netwerk voor Overheidsopdrachtgevers. Iedereen die zich bij de publieke sector bezighoudt met het aanbesteden van werken, leveringen en diensten kan bij het netwerk terecht voor informatie, advies en praktische tips. PIANOo is een kennisnetwerk dat uw ervaringen en uw vragen op het gebied van aanbesteden bij elkaar brengt. Via PIANOo helpen collega's binnen de publieke sector elkaar verder op weg.
TenderNed is een systeem voor elektronisch aanbesteden in Nederland dat opdrachtgevers en opdrachtnemers ondersteunt bij aanbestedingen van diensten, leveringen en werken. Dit geschiedt op basis van geldende aanbestedingsreglementen en -procedures. TenderNed is een belangrijk instrument om te voldoen aan de doelstellingen van de Europese Commissie ten aanzien van elektronisch aanbesteden. De initiatiefnemers zijn ProRail en het ministerie van Verkeer en Waterstaat. Het systeem wordt inmiddels doorontwikkeld en beheerd door PIANOo.
Deze website biedt een overzicht van de diensten van Loyalis, een consultancybureau dat scholen ondersteunt bij de inkoop- en aanbestedingstrajecten voor schoolboeken. Loyalis kent de boekenmarkt én de onderwijssector. Het bureau draagt de zorg voor het hele traject van de aanbesteding, waaronder het opstellen van wensen en eisen, de selectie van aanbieders, de boordeling van offertes en de raamovereenkomst.
Taskforce, website en helpdesk Gratis Schoolboeken
http://www.gratisschoolboeken.nl
Op 1 augustus 2008 heeft het ministerie van OCW de website en helpdesk Gratis Schoolboeken gelanceerd. De website wordt beheerd door de Taskforce Gratis Schoolboeken en geeft informatie over alles wat met de gratis schoolboeken te maken heeft, zoals invoeringskosten, de aanbesteding of bijeenkomsten. Ook zijn hier de modelaanbestedingsdocumenten te vinden, die scholen kunnen gebruiken voor hun aanbesteding. Bij de telefonische helpdesk kunt u terecht met al uw vragen. Het telefoonnummer is 079-3232444.
Algemene informatie
Convenant schoolboeken, 3 december 2008
Om de rust en het vertrouwen op de educatieve boekenmarkt te herstellen, en om elkaar de tijd en de ruimte te gunnen om ervaring op te doen met Europees aanbesteden en van deze ervaringen te leren, heeft staatssecretaris Van Bijsterveldt op 3 december 2008 een convenant gesloten met de vertegenwoordigende organisaties van distributeurs en schoolbesturen. In dit convenant zijn afspraken gemaakt om te komen tot faire Europese aanbestedingsprocedures voor lesmateriaal, op grond van kwalitatief goede bestekken en zonder juridisering van deze aanbestedingspraktijk. Lees ook de begeleidende brief bij het Convenant.
Brief staatssecretaris aan scholen over gratis schoolboeken, 13 juni 2008
In deze brief informeert staatssecretaris Van Bijsterveldt scholen over de aanbestedingsprocedure. Er staat onder meer in dat alleen die scholen die gebruikmaken van modelaanbestedingsdocumenten van het ministerie, aanspraak kunnen maken op een tegemoetkoming in de eventuele juridische kosten.
Verslag van het Eerste-Kamerdebat over de gratis schoolboeken, 27 mei 2008
Met een hoofdelijke stemming heeft de Eerste Kamer op dinsdag 27 mei 2008 het wetsvoorstel aanvaard, dat de weg vrijmaakt voor het verstrekken van gratis schoolboeken met ingang van het jaar 2009/2010. Het voorstel werd met 37 stemmen voor en 29 stemmen tegen aanvaard.
Brief staatssecretaris over stand van zaken invoering gratis lesmateriaal, 18 januari 2008
De officiële brief waarmee staatssecrecretaris Van Bijsterveldt de scholen informeerde over de stand van zaken rond de invoering van gratis schoolboeken. Belangrijkste mededeling in de brief is dat de invoering van de regeling is uitgesteld tot schooljaar 2009/2010.
Wetsvoorstel Nader rapport staatssecretaris, 18 januari 2008
Nader rapport bij het wetsvoorstel tot wijziging van diverse onderwijswetten in verband met het door de scholen om niet ter beschikking stellen van lesmateriaal aan de leerlingen in het voortgezet onderwijs.
Wetsvoorstel gratis schoolboeken, 18 januari 2008
Wetsvoorstel tot wijziging van diverse onderwijswetten in verband met het door de scholen om niet ter beschikking stellen van lesmateriaal aan de leerlingen in het voortgezet onderwijs.
Wetsvoorstel advies Raad van State, 14 december 2007
Advies van de Raad van State op het wetsvoorstel tot wijziging van diverse onderwijswetten in verband met het door de scholen om niet ter beschikking stellen van lesmateriaal aan de leerlingen in het voortgezet onderwijs.
Brief van de staatssecretaris aan VO-scholen, 6 december 2007
De officiële brief waarmee staatssecrecretaris Van Bijsterveldt de scholen informeerde over de invoering van gratis schoolboeken met ingang van schooljaar 2008-2009.
Op 18 januari 2008 maakte het kabinet echter bekend dat de regeling voor gratis schoolboeken een jaar wordt uitgesteld, waarmee de in de brief genoemde termijn is komen te vervallen.
http://managervo.kennisnet.nl/lumpsumfinanciering
De lumpsumfinanciering van leermiddelen in het voortgezet onderwijs zit eraan te komen. Kennisnet houdt u nauwgezet op de hoogte van de ontwikkelingen. U vindt hier een ruime selectie van actueel nieuws, belangrijke dossiers en een opiniepagina.
Als sectororganisatie voor het voortgezet onderwijs en belangenbehartiger van de schoolbesturen is de VO-raad goed op de hoogte van de stand van zaken en de problemen waar scholen tegenaan lopen. Op deze website vindt u veel informatie. Ook heeft de VO-raad een helpdesk ingericht waar u per email vragen kunt stellen: helpdeskschoolboeken-at-vo-raad-punt-nl
Er verandert veel op het gebied van leermiddelen in het VO. Scholen willen meer flexibel materiaal en hun eigen didactische visie terugzien in het leermiddel. Of scholen nu zelf leermateriaal maken, bestaand leermateriaal arrangeren of een methode gebruiken: de kwaliteit is van groot belang. Hoe integreren scholen de onderwijskundige aspecten, de procedures en de financiën tot een duurzaam leermiddelenbeleid? En wat zijn de ontwikkelingen en de rol van de leermiddelontwikkelaars in dit proces? Deze website geeft schoolleiders, docententeams, vaksecties, schoolbesturen en leermiddelontwikkelaars een bundeling van onafhankelijke informatie en praktische ervaringen rond de keuze en de kwaliteit van leermiddelen in het voortgezet onderwijs.
Informatie voor ouders
Ouders en scholen vinden hier antwoorden op veelgestelde vragen.
http://www.ib-groep.nl/particulieren/sf/tegouders/gratis_schoolboeken.asp
Voor ouders die een beroep kunnen doen op de Wet tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten (WTOS) is de IB-groep het aanspreekpunt. Voor meer informatie kunt u ouders doorverwijzen naar de website van de IB-groep.
Agrarisch onderwijs
Het vbo-groen, het voorbereidend beroepsonderwijs verzorgd in een Agrarisch Opleidingsentrum (AOC), kan voor specifieke, doelgerichte vragen met betrekking tot het vbo-groen en gratis leermiddelen terecht op deze website van de AOC-raad.
Informatie van Van Dijk Educatie
Van Dijk Educatie wijdt een hele website aan de regeling voor gratis schoolboeken en de gevolgen voor het onderwijs. Met actueel nieuws, downloads & links, FAQ's en een BeslisWijzer die scholen zicht geeft op de gevolgen van de nieuwe lumpsumregeling voor hun eigen leermiddelenvoorziening.
Informatiewaaier van Iddink
Deze kunt u bestellen via scholen-at-iddink-punt-nl onder vermelding van naam, functie, schoolnaam, postadres.
